Ronald Loch, Adviseur Bomen Stedelijk beheer Gemeente Rotterdam: 
‘Bomen “lezen” en naar ze luisteren’

De datum 7 juni 1997 is een zwarte dag in de historie van de meteorologie. Op die zaterdag was het enorm slecht weer. Zware buien met hagel en onweer en windstoten met een snelheid van 130 kilometer per uur. Vijf mensen kwamen als gevolg van dit noodweer om het leven. Tientallen bomen werden ontworteld. Ook Rotterdam werd getroffen door dit noodweer. De omgevallen bomen richtten veel schade aan. Dat was voor de gemeente de aanleiding om meer aandacht te schenken aan de vele bomen in de stad. Ronald Loch, die in die tijd als Uitvoerder Bomen voor de gemeente Rotterdam werkzaam was, werd gevraagd voor de functie ‘Adviseur Bomen’.

Adviseur Bomen, hoe word je dat en wat houdt het in? Ronald: ‘Als kleine jongen wilde ik boswachter worden. In mijn jeugd gingen we elk jaar op vakantie naar de Veluwe. Daar is mijn interesse in de natuur en bomen in het bijzonder ontstaan. Na mijn middelbare school volgde ik opleidingen aan de Landbouwschool en vervolgens de Bosbouwschool. Zo kwam ik in de boomverzorging terecht. Sinds 1986 werk ik voor de gemeente Rotterdam. Eerst als boomverzorger, daarna als meewerkend voorman en uitvoerder om na die bewuste 7 juni 1997 aan de slag te gaan als Adviseur Bomen. Inmiddels stuur ik vijf collega-boomcontroleurs aan.’

Bomen controleren
Wat veel mensen niet weten, is dat iedereen zijn eigen boom of bomen regelmatig moet laten controleren. En dat geldt niet alleen voor de bomen in de eigen voortuin. Ook gemeenten moeten hun bomen in straten, op pleinen, parken en bossen onderhouden en checken of ze bijvoorbeeld geen ziektes hebben of zijn aangetast door insecten of schimmels.

Ronald: ‘Ik had mij al lang geleden verdiept in de vraag “waarom valt een boom om” en hoe ontstaan rottingen. Bomen kunnen namelijk ook van binnenuit gaan rotten en dat heb je niet direct in de gaten. Bij de eerste de beste storm kunnen ze dan breken als luciferhoutjes, met alle gevolgen van dien. Toen ik als bomenadviseur met mijn team aan de slag ging, zijn we gestart met het regelmatig controleren van de bomen in Rotterdam. Onze bevindingen houden wij bij in een database zodat wij kunnen zien hoe de boom zich gedurende de jaren ontwikkelt. Binnen Rotterdam staan in deze database ruim 160.000 Rotterdamse bomen geregistreerd.

Lezen en luisteren
Die controle bestaat uit het “lezen van” de bomen. Wij praten niet met bomen maar “luisteren” naar ze. Een boom heeft namelijk veel te vertellen. Is het bladerdek bijvoorbeeld in de zomer anders van kleur dan normaal en zijn er kleinere bladeren gevormd, dan heeft dat een reden. Wij gaan die boom dan controleren: zitten er rare plekken op de stam, zijn er bij de stamvoet zwammen zichtbaar, is hij beschadigd… Met een paar tikken met de hamer op het hout van de stam kunnen wij horen of de boom hol of rot is. Met onze prikstok kijken wij hoe diep de eventuele rotting zit en of dit gevaar oplevert. Zo “lezen” wij in een paar minuten een boom. Per jaar controleren wij 50.000 bomen en daarvan wordt er minder dan 1% gerooid.’

'Waarom valt een boom om?'

Veiligheid voorop
‘Wij willen de bomen in de stad zo lang mogelijk in stand houden, maar maken altijd de afweging of het veilig is om een boom te laten staan. Rotterdam is een drukke stad, niet alleen boven de grond, maar zeker ook eronder. Denk aan alle kabels, leidingen of rioleringen. Soms wordt er te dicht langs een boom gegraven en worden de wortels of delen daarvan geamputeerd. Dat maakt de boom minder stabiel met de kans dat hij bij een volgende storm omwaait. Ik heb gelukkig nog nooit meegemaakt dat door een omvallende boom ernstig persoonlijk letsel is ontstaan, en dat willen wij graag zo houden.’

Grote aantallen
In Rotterdam staan meer bomen dan je zou denken. ‘Met alle bossages meegerekend staan er in totaal wel 600.000 tot 700.000. Die bomen houden we natuurlijk ook in de gaten. Dat geldt ook voor de bomen in het Kralingse Bos. De gemeente Rotterdam heeft als beheerder van het bos een zorgplicht. Ieder jaar gaan wij met een hoogwerker over de paden. Wij kijken of er boven of langs de paden dood hout zit en dat halen wij dan weg. Wij schouwen ook de bomen die niet langs de paden staan. En wij plannen samen met de verschillende gebieden de “dunningen”. Mensen vertellen mij wel eens dat ze het zonde vinden als bomen worden omgezaagd, maar dat doen wij om de bossen in stand te houden.  Doen wij dat niet dan groeien ze allemaal naar het licht toe en krijg je hele dunne boompjes die bij de eerste de beste storm kunnen afbreken.’

Groene stad en bijzondere boom
‘Rotterdam is een groene stad. Loop je het Centraal Station uit dan zie je links en rechts veel jonge bomen en bakken met gras. Je loopt als het ware tussen het groen. Groenbeheerders en hoveniers van buiten de stad waren verbaasd dat zo’n grote stad zo groen kan zijn. Ook heel veel trambanen zijn in het groen aangelegd. Tussen de rails ligt gras en geen stenen, dat is best bijzonder. Het vraagt wel meer onderhoud, maar het toont vriendelijker.

Bombardement
Jammer genoeg zijn er niet heel veel oude bomen in de stad. Dat komt omdat het bombardement op 14 mei 1940 het oude centrum van de stad en daarmee veel bomen heeft verwoest. De brandstof-schaarste in de oorlog zorgde er ook nog eens voor dat er veel bomen zijn gekapt om de huizen te verwarmen en de kachels te stoken. In het centrum van de stad staat nog maar een enkele oude boom.

Breytenbachboom
Een van de bekendste staat aan de Westersingel. Uit archieven is gebleken dat deze plataan daar rond 1860 is geplaatst. Deze boom staat bekend als de Breytenbachboom, naar de Zuid-Afrikaanse dichter Breyten Breytenbach. Hij doopte deze plataan in 1986 tot monument van de vrije gedachten. Officieel heet de boom “Graf van de Onbekende Dichter”. Je begrijpt dat we heel zuinig op deze boom zijn.’

Klimaatverandering
Het klimaat verandert, er zijn meer extremen zoals heftige regenbuien en stormen, de winters zijn minder koud en het najaar is warmer dan zo’n 20 jaar geleden. Is dat een probleem voor de bomenstand? ‘Als het langer warm is, is dat geen probleem, bomen houden dan langer hun blad. Maar verwacht niet dat binnen een paar jaar de hele stad vol staat met palmbomen. Een palm houdt niet van nattigheid en in dit deel van het land is de bodem te vochtig. Ook hebben we hier last van de schrale wind van zee. Je kunt de palmbomen wel inpakken met jute, maar dat is behoorlijk arbeidsintensief en dus kostbaar. We zien wel een toename van aantastingen. Of dat door de klimaatverandering komt, weten we (nog) niet. Die aantasters komen met het wereldwijde transport van goederen mee in bijvoorbeeld kratten. In de natuursteen die uit Japan en China komt, kan een bepaalde kever zitten en het is heel gevaarlijk als die zich gaat verspreiden. Daar zijn we heel alert op.’

Bomenverzorgingshuis
Wat veel mensen niet weten, is dat op het terrein van de Rotterdamse Stadskwekerij een groot veld is waar bomen tijdelijk worden geplant en verzorgd. ‘Dat noemen wij ons “Bomendepot”. Bomen die op een bepaalde plek, bijvoorbeeld omdat er gebouwd gaat worden, weggehaald moeten worden en een goede conditie en kluit hebben, komen hier naartoe. Daar kunnen ze tijdelijk “bijkomen” om vervolgens weer ergens in de stad te worden geplant.’

Het is wel duidelijk, de ‘Rotterdamse Bomendokter’ Ronald Loch is een bevlogen man. ‘Ik heb mij gedurende de dertig jaar die ik bij de gemeente Rotterdam werk, kunnen ontwikkelen. En heb de kansen die ik kreeg, gepakt. Daardoor heb ik een fantastische baan. Dan kun je toch alleen maar heel tevreden zijn.’