Bart-Jan van Unen, senior-medewerker Operationele Informatie Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond, Brandweerman en Regisseur Veilige Leefomgeving:‘Veiligheid staat bij mij centraal’'

De functies van Bart-Jan passen niet eens op één regel, maar gelukkig is er een duidelijke rode draad in zijn activiteiten te herkennen. ‘Veiligheid staat bij al mijn activiteiten centraal,’ aldus Bart-Jan. ‘Ik vind het heel interessant om al mijn verschillende rollen met elkaar te combineren. Wat ik het allerleukste vind van al die verschillende functies? Dat ik bij allerlei bedrijven over de vloer kom en dat ik zoveel verschillende mensen ontmoet.’

Het gesprek met Bart-Jan voer ik op best een unieke locatie, namelijk de brandweerkazerne in Hellevoetsluis. Als de pieper van Bart-Jan af gaat, krijg ik ‘live’ een indruk van hoe het er op de kazerne aan toe gaat. Binnen de kortst mogelijke tijd komen van allerlei kanten vrijwilligers op scooters aangesneld en verlaat een brandweerwagen met loeiende sirenes de kazerne.

Senior-medewerker Operationele Informatie Veiligheidsregio Rijnmond
Als senior-medewerker Operationele Informatie binnen de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond houdt Bart-Jan zich vooral bezig met bluswatervraagstukken. ‘De regio Rijnmond is mijn verzorgingsgebied. Ik heb dagen dat ik bureauwerk doe, maar ik doe ook veel “veldwerk” en ben dan dus veel op pad. Zo kan ik de ene dag bij de gemeente Lansingerland aan tafel zitten om over bluswatervraagstukken te praten en een paar dagen later bij de gemeente Ridderkerk.

Wat is een bluswatervraagstuk?
Volgens de bouwregelgeving moet bij ieder gebouw een bluswatervoorziening aanwezig zijn. Binnen elke gemeente geldt een basisvoorziening voor bluswater. Gemeenten leggen die voorzieningen in de openbare ruimte meestal aan door een brandkraan op het drinkwaternet aan te sluiten of door open water in de omgeving. Soms zijn er gebouwen met een groter brandrisico, bijvoorbeeld omdat er risicovolle handelingen in het gebouw plaatsvinden. Of omdat er sprake is van oudere bebouwing waar tijdens de bouw nog geen bouwregelgeving gold ten aanzien van compartimentering of toe te passen bouwmaterialen. Dan kan het nodig zijn om sneller en over meer water te kunnen beschikken dan het basisniveau. Het risico, de te nemen maatregelen en de daarbij behorende kosten moeten steeds tegen elkaar worden afgewogen. Zo’n investering is eigenlijk net als een verzekering: je moet geld betalen voor iets waarvan je hoopt het nooit nodig te hebben. Het is dus steeds zoeken naar een balans tussen kosten en noodzaak.

Vroeg om de tafel
Voor ons is het dus prettig als we al vroeg met alle betrokken partijen om de tafel kunnen zitten. Dat geldt bij nieuwbouw, maar ook als de gemeente bijvoorbeeld ergens de riolering gaat reconstrueren. Zo kunnen we met elkaar voorkomen dat de straten een jaar later weer open moeten voor het drinkwaterbedrijf of voor internetkabels. Maar als Veiligheidsregio kijken we ook mee om te beoordelen waar de brandkranen na de reconstructie komen te liggen en of de bluswatervoorzieningen tijdens de werkzaamheden wel bereikbaar blijven.’

Risicoprofiel
Het risicoprofiel voor de Regio Rijnmond is volgens Bart-Jan heel divers. ‘We hebben in onze regio te maken met een uitgebreid industriegebied en met een diversiteit aan infrastructuren. Denk aan vervoer over de weg en per spoor, ook met gevaarlijke stoffen, vervoer per bus, metro en tram, vervoer over water en door de lucht. Maar we hebben ook vitale infrastructuur zoals ons drinkwaterleidingnet, internet/telefonie, energiecentrale of buisleidingen met gevaarlijke stoffen. Ontstaan er calamiteiten dan kan onze openbare orde flink worden verstoord. Daar moeten we dus goed op voorbereid zijn.'

Vrijwillige Brandweerman Kazerne Hellevoetsluis
Bart-Jan woont in Hellevoetsluis en is daar vrijwilliger bij de lokale brandweer. ‘Vandaag verricht ik mijn werkzaamheden als senior-medewerker voor de Veiligheidsregio vanuit de kazerne. Gaat mijn pieper af, dan kan ik als dat nodig is op de wagen stappen. Ik weet dus van te voren nooit hoe mijn dag er uit ziet.

Op de kazerne van Hellevoetsluis is, naast een bluswagen, een hulpverleningsvoertuig en een redvoertuig, ook een zogenaamd Snel Interventie-Voertuig aanwezig. Met gekazerneerd personeel kan dat voertuig met ongeveer een minuut na alarmering de weg op. ‘Dat voertuig zetten we in bij allerlei soorten incidentbestrijding zoals vreemde luchtjes, gaslekkages, reanimaties, voertuig-, prullenbak- of gebouwbranden. Het voertuig fungeert als een vooruitgeschoven post. De bemanning kan ter plekke een inschatting maken van wat er aan materiaal en mensen nodig is en daarnaar handelen. En als het een klein incident betreft, handelen ze dat zelf af.’

Waarom ben je vrijwillig brandweerman geworden?
‘Na de LTS en de MTS ging ik een aantal jaren in het bedrijfsleven werken. Daar kwam ik in contact met de bedrijfsbrandweer en zo raakte ik met het brandweervirus besmet. Het is een mooie combinatie van vaak technische klussen, de variatie aan incidenten en het helpen van mijn medemens in nood. Ik besloot daarom vrijwilliger te worden in mijn woonplaats. Niet veel later koos ik zelfs voor een loopbaan bij de brandweer. Weliswaar niet in de uitrukdienst, maar eerst in de preventie en later in de preparatie.
De ervaring in de vrijwillige uitrukdienst breng ik ook weer in om goede bluswatervoorzieningen te (laten) realiseren.

De opleiding als vrijwillige brandweerman volg je normaal gesproken in deeltijd, twee jaar lang ben je één avond in de week met de opleiding bezig. De minimumleeftijd om bij de vrijwillige brandweer te komen is 18 jaar. Daarnaast moet je over een goede conditie beschikken. Tot ons 40e worden we een keer in de vier jaar medisch gekeurd en moeten we elk jaar een conditietest afleggen. Boven de 40 jaar is zo’n medische keuring één keer in de twee jaar en boven de 50 jaar zelfs jaarlijks. We mogen doorgaan zolang we goedgekeurd worden.’

Jullie komen regelmatig heftige dingen tegen?
Jazeker. En ook al weten we heel goed waar we mee bezig zijn, we maken wel een tegennatuurlijke beweging. Waar de meeste mensen hard voor wegrennen, gaan wij er juist op af. Bovendien weet je van tevoren nooit wat je zult aantreffen. Soms moeten we reanimeren of bijstand verlenen bij ernstige verkeersongevallen.
Direct na zo’n incident kunnen we een beroep doen op een regionaal opererend ondersteuningsteam. En daarnaast houden ook collega’s van de eigen post elkaar in de gaten. Dit alles om te voorkomen dat iemand PTSS (Post Traumatisch Stress Syndroom) ontwikkelt.

Foto: William van den Handel

Krentjes in de pap
En ja, soms zijn er krentjes in de pap. Zo mochten we een tijdje terug een 80-jarige dame helpen bij het verwerken van een trauma dat zij in haar jeugd met de brandweer had opgelopen. Dat trauma stak een aantal jaren geleden weer de kop op. Via een consulent kwam die mevrouw bij ons terecht. We hebben haar stapje voor stapje van haar brandweertrauma afgeholpen. Uiteindelijk trok ze een bluspak aan en klom ze zelfs in de tankautospuit. Dat was mooi om te zien! Je bent dus nooit te oud om trauma’s aan te pakken.’

Regisseur Veilige Leefomgeving
De brandweer maakt inmiddels zo’n twaalf jaar deel uit van de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond. Bart-Jan: ‘Door nieuwe wetgeving (Omgevingswet), die vanaf 2021 van kracht zal zijn, worden we nog meer dan nu het geval is gedwongen om vooraf al met elkaar over allerlei veiligheidszaken na te denken. Dat samenspel met ketenpartners zoals gemeentes, het Waterschap, de Provincie, Rijkswaterstaat en het Havenbedrijf is enorm belangrijk. Want buiten die nieuwe Omgevingswet spelen er ook nog allerlei andere ontwikkelingen. Denk aan de klimaatverandering, waardoor we met steeds grotere en zwaardere regenbuien te maken krijgen. Hoe kunnen we slim met die enorme hoeveelheden water omgaan? Maar ook aan de energietransitie kleven nieuwe veiligheidsaspecten. Daarover moeten we met elkaar in gesprek zodat we overal goed op voorbereid zijn. Als Veiligheidsregio willen we onze invloed aanwenden om een zo veilig mogelijke leefomgeving voor iedereen te creëren.’

Energietransitie? Welke risico’s brengt dat met zich mee?
‘We zien bijvoorbeeld een flinke toename van incidenten met elektrische componenten, zoals opladers van scootmobielen, hooverboards of de accupakketten van fietsen en auto’s. Valt een elektrische fiets buiten om door de storm, dan kun je aan de buitenkant niet zien of de accu is beschadigd. Weken later kan dan alsnog in die accu een reactie plaatsvinden waardoor deze ontploft en brand kan veroorzaken. Breekt er brand uit bij een autodealer waar ook elektrische voertuigen staan, dan weten we niet wat de hitteontwikkeling met de accu’s doet. En kijk naar de windturbines die overal staan. Een hele mooie ontwikkeling, maar als daarin brand uitbreekt, is die voor ons lastig te bestrijden, we kunnen er gewoon niet bij. En wat als er een wiek afbreekt van een windturbine die in de buurt van een raffinaderij staat… Natuurlijk, we zijn heel goed bezig met het klimaat en dat moet ook. Maar nieuwe ontwikkelingen brengen nu eenmaal ook nieuwe risico’s met zich mee. Als brandweermannen schetsen wij vaak de “worst case scenario’s” en worden we vaak als doemdenkers gezien. Maar wij willen gewoon voor een veilige leefomgeving zorgen. Dat doen we onder andere door op die risico’s te wijzen en door te laten zien wat de consequenties kunnen zijn als bepaalde voorzieningen niet getroffen worden. We signaleren dit soort risico’s niet om mensen bang te maken, wel om ze bewust te maken.

Verbinden
Het mooie van mijn functie als regisseur? Dat ik weet hoe dingen vanuit de regelgeving in elkaar steken, maar ook hoe het in de praktijk werkt. Die twee informatiestromen kan ik aan elkaar koppelen. Ook probeer ik als regisseur door al die verschillende ketenpartners aan elkaar te verbinden een brug te slaan. Want we kunnen het niet alleen, we moeten het met elkaar doen.’ 

Over Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond
Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond (VRR) is een overheidsorganisatie die namens de 15 gemeenten in de regio taken uitvoert op het gebied van rampenbestrijding, crisisbeheersing, risicobeheersing, brandweerzorg, ambulancezorg en geneeskundige hulpverlening. Alle 15 burgemeesters vormen samen het algemeen bestuur. De voorzitter van Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond is de burgemeester van Rotterdam, ing. Ahmed Aboutaleb.
Nederland telt in totaal 25 veiligheidsregio’s.