Dhoya Snijders, Toekomstverkenner: 
‘De toekomst is een vriendelijke plek waar we elkaar kunnen vinden’

In feite is iedereen toekomstverkenner. We zijn allemaal bezig met onze toekomst en zijn constant aan het plannen. Soms voor de hele korte termijn: ‘Wat eet ik vanavond?’. En ook voor later: ‘Wil ik dit huis kopen en ga ik hier dan tien jaar wonen?’ of ‘Hoe zit het met mijn pensioen?’. Dhoya Snijders heeft als Toekomstverkenner van de toekomst zijn werk gemaakt. Hij vertelt wat een toekomstverkenner doet.

‘Als toekomstverkenner probeer ik in kaart te brengen wat de mogelijke gevolgen van technologie zijn op onze samenleving. Iedere verkenning heeft een bepaalde focus: De laatste verkenning die ik heb afgerond ging over Big Data. Mijn komende verkenning gaat over de toekomst van Onderwijs.’

Hoe ver kijken jullie vooruit?
'Voor de toekomstverkenning Big Data onderzocht ik wat de impact van datatechnologie op lange termijn, 15 tot 20 jaar, op de Nederlandse samenleving is. Wat zijn de gevolgen van steeds slimmer wordende systemen? Wie is er verantwoordelijk voor een ongeluk dat wordt veroorzaakt door een zelfrijdende auto? En welke banen zullen door digitalisering komen te vervallen? Wat wij doen is geen science fiction en we wagen ons niet aan voorspellingen. Wij proberen een discussie over dit onderwerp aan te zwengelen en zo te kijken welke vraagstukken op het gebied van Big Data steeds belangrijker worden.

Sommige ontwikkelingen op het gebied van technologie gaan gewoon door (alles wordt sneller en kleiner) maar er kunnen ook ontwikkelingen komen die niet iedereen verwacht. Wie had dertig jaar geleden kunnen bedenken dat bijna iedereen nu een mobiele telefoon zou hebben...’

Niemand weet toch hoe wij over 20 jaar leven? Hoe ga je daar dan in je onderzoeken mee om?
‘Dat is ook zo. We willen ook niet dat je twintig jaar wacht om te kijken of alles wat in ons rapport staat, is uitgekomen. Maar het is wel zo dat als je terugkijkt in het verleden je kunt constateren dat zaken zich toch best wel in een bepaald tempo ontwikkelen. Dan kun je inschatten welke kant het opgaat met de technologie. Als we daarop anticiperen, kunnen we ook bepaalde beleidsdiscussies in gang zetten.’

Dan gebeurt er ineens iets heftigs, zoals de aanslag op de Twin Towers in 2001 en wordt de wereld ineens anders… Houden jullie ook rekening met zulke grote onverwachte gebeurtenissen?
‘Ja, dat zijn de zogenaamde ‘Black Swans’ en dit is daar een typisch voorbeeld van. Je moet met dit soort vreselijke gebeurtenissen rekening houden. Doe je dat namelijk niet, en heb je er geen draaiboek voor klaar liggen, dan worden de gevolgen van zo’n ramp alleen maar groter. Dat is ook de les van de toekomstverkenner: probeer vooruit te kijken.’

Maar als jullie de resultaten van de verkenning breed kenbaar maken en aangeven wat er zou kunnen gebeuren, dan kunnen jullie mensen toch manipuleren in hun gedrag en doen ze dingen die ze anders niet zouden doen?
‘Dat is ook een beetje onze bedoeling. De plannen die wij maken zijn gebaseerd op mogelijke toekomstbeelden. We proberen mensen, maar zeker ook organisaties, te dwingen over een toekomstvisie na te denken en daar hun plannen, strategie en beleid op te baseren. Zo ontdekken ze dat er meer mogelijkheden zijn dan ze wellicht denken. Dat doen we door ook extreme voorbeelden te geven die zeker niet gaan gebeuren. Op basis daarvan is het misschien makkelijker om keuzes te maken voor je eigen toekomst, die van je organisatie of misschien zelfs van je land. Want een ding is zeker, de toekomst wordt anders dan het heden.’

Wat is er zo leuk aan jouw werk?
‘Als toekomstverkenner heb ik het voorrecht om met mensen te mogen werken die met vernieuwingen op het gebied van technologie en de samenleving bezig zijn. Dat inspireert en is leerzaam.

De mensen die ik benader om bij een verkenning betrokken te zijn, willen ook doorgaans allemaal meewerken. Men is bereid met elkaar na te denken over een gezamenlijke toekomst, zelfs als die afwijkt van hun principiële overtuigingen. Het is echt zo: de toekomst is een vriendelijke plek waar we elkaar kunnen vinden.’

Is er een opleiding toekomstverkenner?
‘Een echte opleiding is er voor zover ik weet niet maar je kunt bij 

opleidingsinstituten wel workshops en cursussen volgen over verschillende methodes om de toekomst te verkennen.
Zelf heb ik er geen specifieke opleiding voor gevolgd, ik ben erin gerold.

Ik wil nog wel een tip geven. Of je nu bij een bakker, ministerie of multinational werkt, iedere organisatie heeft er belang te anticiperen op de toekomst. Hou dus goed in de gaten waar de ontwikkelingen in de branche waar je werkzaam bent, heen gaan. Geef het belang van een toekomstvisie aan. Je zult zien dat dit je op nieuwe ideeën brengt en ervoor zorgt dat je aan andere tafels terecht komt.

Je hoeft niet specifiek een professionele toekomstverkenner te worden om hiermee bezig te zijn, de toekomst is van ons allemaal.’